کاسپین شیمی

شناخت روغن موتور مناسب و زمان تعویض آن

امروزه طراحی سایت یک فرآيند علمی و مهندسی به حساب می آید. صنعت طراحی سایت در ایران بدلیل نوپا بودن از یکسو و افزایش روزافزون تقاضا از سوی دیگر تا حدود زیادی به چالش کشیده شده و مشکلات بسیاری را بر سر راه فعالان این صنعت و همچنین متقاضیان این خدمات بوجود آورده است. در زیر به برخی از این دلایل اشاراتی خواهیم داشت:


مقدمه
روانکاری یا تریبولوژی به عنوان علم تسهیل حرکت نسبی سطوح در تماس با یکدیگر تعریف شده است و سابقه آن به زمان پیش از پیدایش چرخ و استفاده از گردش آن به دور محور به منظور ایجاد حرکتی روان بر می گردد.به طور کلی در هر جا که سطوح در جوار ودر تماس با یکدیگر دارای حرکت نسبی هستند، روانکاری نقش مهمی در انجام حرکت به نحو صحیح مداوم و اقتصادی،‌ ایفا می کند.عدم روانکاری صحیح ماشین آلات علاوه بر انکه باعث تقلیل راندمان مکانیکی و پائین آمدن بازده زمانی ماشین می شود ،‌ منجر به فرسایش بیش از حد فرسودگی و ازکار افتادگی زودرس نیز می گرد.

روغن موتور از ترکیب روغنهای پایه و ادتیوها (افزودنیها) بدست می آید. روغن موتور وظایف زیادی دارد. علاوه بر روانكاری كه مهمترین وظیفه یك روغن است آب بندی سیلندر و حذف لجن ها و رسوبات موتور نیز از وظایف روغن است.روانكاری در موتور شامل روانكاری هیدرودینامیك ،‌الاستو هیدرودینامیك و روانكاری مرزی می شود.اصطكاك لغزشی در حركت های خطی پیستون به سمت بالا وپایین داخل سیلندر تا حركات گردشی در یاتاقان های غلتشی موجود در سیستم توربوشارژ كه با سرعتی در حدود ۲۰۰۰۰۰ دور در دقیقه می چرخد وجود دارد.در عین حال روغن باید دیواره های سیلندر را در دمای بالا روغن كاری كند بدون اینكه از خود باقیمانده ای به جا بگذارد.

مجموعه ی مكانیسم سوپاپ برای باز و بسته كردن سوپاپ ها ،‌مجموعه پیستون-رینگ در داخل سیلندر،‌یاتاقان ها،‌محور ها در بوش ها قطعات اصلی میل لنگ میل سوپاپ محور پمپ روغن محور دلكو و..... از قطعاتی هستند كه به روانكاری نیاز دارند.

 
مصرف كننده روغن موتور در ابتدا می بایست در نظر داشته باشد چه نوع روغنی را  انتخاب نمایدكه تمامی پارامتر های روغن مناسب را پوشش دهد بعنوان مثال یك روغن مرغوب باید دارای گرانروی مناسب بوده و توانایی روانكاری بخش های مختلف موتور و هم چنین معلق نگه داشتن دوده و رسوبات تشكیل شده بروی قطعات را داشته باشد آن چیزی که برای مصرف کننده نهایی اهمیت دارد، بایستی به زبان ساده جهت انتخاب صحیح روغن موتور، توسط سازنده آن بیان گردد که سطح کارایی و گرانروی مهمترین پارامتر ها در انتخاب روغن موتور مناسب می باشد.


درجه بندی SAE of Automotive Engineers) Society ) :اهمیت گرانروی به قدری است که انجمن مهندسین خودروی آمریکا با علامت اختصاری SAE،بر اساس گرانروی روغن موتور ها ،طبقه بندی ویژه ای را   بنا نهاده و یکی از دو معیار گزینش روغن موتور را گرید SAE می داند و این روش مورد قبول کلیه تولید کنندگان و مصرف کنندگان روغن موتور در سطح جهان می باشد.

از لحاظ گرانروی، روغنها به دودسته کلی تقسیم می شوند: روغنهای تک درجه ای ،  مونوگرید (Mono grade) مانند روغن های ۵۰، ۴۰، ۳۰ و چند درجه ای یا چهار فصل(اتوماتیک یاMulti grade) مانند روغن های ۱۰W۳۰، ۱۵W۴۰، ۲۰W۵۰. روغنهای چند درجه ای با حرف لاتینن W که به اختصار کلمه Winter به معنی زمستان و دو عدد واقع در چپ و راست آن مشخص  می گردند.روغنهای مولتی گرید از لحاظ کارکرد، مناسب جهت استفاده در تمام فصول سال می باشند. عدد سمت چپ W، معیاری از ویسکوزیته روغن در دمای پائین و عدد سمت راست، گرانروی در درجه حرارت بالا را نشان می دهند.

ثابت گردیده است که مهمترین و با اهمیت ترین خاصیت روغن، حضور آن از لحظه استارت تا خاموش کردن موتور بصورت بی وقفه و در تمامی قطعات متحرک و ثابت در تماس می باشد و به منظور رسیدن به این هدف، گرانروی پائین روغن در لحظه استارت، اهمیت بالایی دارد. به همین علت استفاده از روغنهای چند درجه ای که در سرما ویسکوزیته پایین دارند و با روانکاری به موقع قطعات، تا حد زیادی از سایش جلوگیری می کنند، توصیه اول تولید کنندگان روغن می باشد.


فواید روغن های مالتی گرید (Multi grade):
روغن های چند درجه ای به علت داشتن مواد افزودنی خاص، در سرما (هنگام استارت) مثل روغن سبک ( SAE ۱۰w۴۰) هستند یعنی موتور به راحتی روشن می شود و روغن به سرعت به تمام قسمت های موتور می رسد و قطعات به خوبی روانکاری می شوند. با گرم شدن موتور، گرانروی به حد گرانروی روغن ۴۰ تا ۵۰ می رسد لذا در گرما لایه روغن بین قطعات باقی می ماند و به خوبی آن ها را از یکدیگر جدانگه می دارد. به عبارت دیگر کاربرد این دسته از روغن ها در محدوده دمایی وسیع تری امکان پذیر است.


از آن جایی که ۸۰ درصد سائیدگی قطعات متحرک موتور در مرحله استارت رخ می دهد و در مرحله ای که معمولاً موتور سرد است، لذا روانکاری قطعات حائز اهمیت بوده و لازم است که از روغن های چند درجه ای که در سرما دارای گرانروی پائین تری هستند، استفاده شود. این روغن ها در مقایسه با تک درجه ها باعث کاهش مصرف سوخت بین   ۱.۵ تا ۳ درصد می شوند. این روغنها محافظت بیشتری به نسبت روغن های تک درجه در دماهای بالا و پایین برای موتور بوجود می آورند. و دارای گرانروی بهینه در محدوده دمای موتور هستند.
مزیتهای روغن های مالتی گرید نسبت به روغن های تک درجه:        

    استفاده از یک روغن برای تمام فصول سال                                                                                                                             
    آسان روشن شدن موتور دردرجه حرارتهای پایین
    راندمان عالی در درجه حرارت های بالا                                                                                 
    کم کردن مصرف سوخت


به عنوان مثال روغن ۱۰w۴۰ یك روغن مالتی گرید نیمه سنتزی می باشد گفتنی است عمدتا روغن موتورهای های مالتی گرید نیمه سنتزی ویا تمام سنتزی می باشند روغن های سنتزی ،ساخته  بشر، در پتروشیمی هاو بر اساس یک فرایند پیچیده شیمیایی تولید و نسبت به روغن معدنی گرانتر است. این نوع روغن ها دارای تحمل حرارتی بالا تری هستند یعنی آنها قادر هستند گرانروی(ویسكوزیته) خود را, در مدت زمان های بیشتر و دماهای بالاتر به نسبت روغن موتور های معدنی, حفظ کنند.

به طور کلی این روغن ها دارای ویژگیهای زیر می باشند:
۱-  كاركرد طولانی
۲-  افزایش عمر خودرو
۳- كاهش سایش قطعات موتور
۴- كاهش مصرف سوخت   .
۵-  كاهش الودگی هوا و محیط زیست
۶-  سازگاری با مبدل های کاتالیزوری اگزوزها (در خودروهای جدید)

 
وظایف روغن موتور:
    كاهش اصطكاك قطعات متحرك موتور
    كاهش سایش قطعات موتور
    خنك نمودن قطعات داخلی موتور
    تمیز نگهداشتن قطعات داخل موتور از دوده و تركیبات حاصل از تجزیه روغن و رسوبات بین قطعات
    آب‌بندی كامل بین سیلندر و پیستون
    محافظت قطعات موتور در مقابل خوردگی
    كاركرد بهینه قطعات متحرك موتور در دماهای مختلف

 
تعریف مشخصات عمده روغن:
گرانروی (viscosity):
مقاومتی که سیالات در برابر جاری شدن،به علت اصطکاک داخلی بین مولکول ها از خود نشان می دهند،گرانروی (ویسکوزیته) نامیده می شود.گرانروی روغن با تغییر دمای آن،تغییر می کند و هر چه روغن گرم تر شود ،گرانروی آن کمتر می گردد.از این رو همواره باید گرانروی روغن معمولا در دمای ۴۰ و۱۰۰ درجه سانتیگراد اندازه گیری می شود.


شاخص گرانروی (Viscosity Index):
شاخص گرانروی (VI) نشانگر میزان تغییرات گرانروی نسبت به تغییرات دمااست.هر چه رقم شاخص گرانروی روغنی بزرگتر باشد در اثر تغییر دما،گرانروی روغن کمتر تغییر می کند و بر عکس.

 
نقطه ریزش (Pour point):
پائین ترین دمایی را که روغن در آن دما هنوز می تواند جاری شود.نقطه ریزش می نامند.

 
نقطه اشتعال (Flash Point):
نقطه اشتعال،پائین ترین دمایی است که در آن،روغن به اندازه کافی به بخار تبدیل می شود و با هوا یک مخلوط قابل اشتعال می سازد.به طوری که با نزدیک کردن شعله آتش،روغن در یک لحظه مشتعل و سپس خاموش گردد.این ازمایش برای اندازه گیری میزان آتش گیری و فرار بودن روغن صورت می گیرد.

 

نقطه احتراق (Fire point):
نقطه احتراق پائین ترین دمایی است که در آن روغن به اندازه ای بخار کند که با نزدیک کردن شعله مشتعل شود و این اشتعال مدتی ادامه یابد.نقطه احتراق معمولا حدود ۱۵ درجه سانتیگراد بالاتر از نقطه اشتعال است از این رو اندازه گیری و ذکر نمی گردد.

 

چگالی و دانسیته (Density):
دانسیته برابر است با جرم یک سانتیمتر مکعب از روغن در دمای ۱۵ درجه سانتیگراد که بر حسب کیلوگرم بر متر مکعب بیان می شود.کاربرد این مشخصه تبدیل وزن به حجم و بالعکس در محاسبات حمل و نقل فرآورده های نفتی است.برای این منظور از چگالی نسبی نیز که عبارتست از نسبت وزن مخصوص روغن به وزن مخصوص آب در دمای معین ۶۰F/۶۰F استفاده می شود.

 
مشخصات کیفی روغن:
 API چیست؟
با پیشرفت روزافزون تکنولوژی ساخت موتورها ، روغنهای موتور نیز همگام با آنها دچار تغییر در سطح کیفیت و نوع مواد افزودنی گردیده اند .انستیتو مواد نفتی آمریکا  API  American Petroleum Institute برای طبقه بندی و جداسازی روغنها بر حسب کیفیت و فناوری ساخت آنها ، اقدام به کد بندی خاصی نموده است . این کدها شامل دو حرف می باشند ، حرف اول نشاندهنده این است که روغن مربوطه برای استفاده در خودروهای دیزلی است یا بنزینی ، که در این بین اگر کد با حرف C شروع شود ( مخفف Commercial ) روغن مربوطه برای استفاده در خودروهای دیزلی و اگر با حرف S شروع شود ( مخفف Service ) روغن برای استفاده در خودروهای بنزینی طراحی شده .

اما حرف دوم که نشاندهنده کیفیت و فناوری ساخت روغن می باشد بر حسب الفبای انگلیسی از حرف A شروع شده و تا کنون در مورد خودروهای بنزینی تا حرف M ( سال ۲۰۰۵ ) و در مورد خودروهای دیزلی تا حرف I ارتقا یافته ، در مورد خودروهای دیزلی بعد از حروف مذکور در مواردی اعداد ۲ یا ۴ نیز دیده می شوند که نشاندهنده این است که ، آن روغن برای موتورهای ۲ زمانه ساخته شده ، یا ۴ زمانه .

 
همیشه نوع ارتقا یافته روغن ( با کد بالاتر ) ، خواص انواع قبلی را نیز داراست ؛ یعنی می توان از آنها ، در خودروهایی که انواع قدیمی تر روغن در دفترچه راهنمایشان پیشنهاد شده نیز ، استفاده نمود . اما استفاده از روغن قدیمی تر ( با کد پایین تر ) برای موتوری که روغنی با کد جدیدتر برای آن توصیه شده ، بسیار مضر می باشد . برخی روغنها قابلیت تامین نیازهای هر دو نوع موتور دیزلی و بنزینی را دارا می باشند و کد این نوع روغنها نیز به صورت ۲ تایی نوشته می شود که همیشه کد اول مربوط به خودروهای دیزلی و کد دوم مربوط به خودروهای بنزینی میباشد ؛ مانند API CD/SH .

در جدول زیر کدهای API برای خودروهای بنزینی بر اساس سال ساخت خودروها طبقه بندی شده اند ، که البته این جدول با بسیاری از خودروهای تولیدی کشورمان تطابق ندارد ، چرا که در ایران خودروهایی با تکنولوژی ۲۰ سال قبل مانند پراید با مدل ۸۳ ( ۲۰۰۵ ) تولید می شوند .لازم به ذکر است ، علاوه بر API انواع دیگری ازاستانداردهای روغن از جمله ILSAC و CCMC نیز وجود دارند ، که بدلیل رواج کمتر آنها ، از پرداختن به آنها خودداری می کنیم .

تمامي حقوق محفوظ و متعلق به کاسپین شیمی ميباشد. پورتال کتیبه نسخه 3.0.1